غريبه و تشنگى كند آب كشك جو دو اوقيه لعاب اسبغول روغن بادام شيرين روغن كدو هر واحد يك اوقيه همه را با هم مخلوط كرده حقنه نمايند كه تطفيه حمى و لهيب عجيب كند و ادهان معروف بارد مستعمل در صداع لطوخاً و سعوطاً پنج است روغن گل و روغن نيلوفر و روغن بيد و روغن بنفشه و روغن تخم كدو و صنعت هر يك معروف است و نسخهاى سعوط و شموم و ضماد و نطول در اقوال سابق گذشت . و هنگام شدت درد اين لازق به كار برند بزر البنج شياف ماميثا فوفل گل سرخ صندل هر واحد يك جزو افيون عشر جزو بانزروت آميخته بر صدغين بچسبانند و بالايش قطعه باريك اسرب بندند . و اين دواى مبرد براى هر دردى كه سببش حرارت باشد نافع است تخم كاهو پوست خشخاش تخم خرفه باقلا مقشر كاكنج هر يك يك درم افيون يك طسوج به لعاب اسبغول آميخته بخورند و حق آن است كه نزديك مخدرات قويه نشوند مگر آنكه درد به حد غشى رسد . و بالجمله استعمال آنها از خارج بدن اولى است و لخلخه مايعات طيب الرائحه مثل آب سيب و به گلاب و غيره است در شيشه مطيب بصندل و كافور و مشك كنند و ادهان طيب الرائحه مثل روغن خلاف و روغن بنفشه و مانند آن و گويا كه آن لفظ عجمى است . گويند ملخلخ يعنى مختلط و مضروب چنانچه قول شيخ الرئيس در علاج صداع تابع حميات بانحل ملخلخا شاهد اين است و اين لخلخه مبرد مقوى دماغ نافع صداع و سرسام حار است صندلين گلاب آب خيار سركه شير زنان روغن گل مختلط ساخته ضماد كنند . [ ابن نوح ] ابن نوح گويند كه اسهال به ماء الفواكه و حب هليله و حب صبر و غيره نمايند و هر يك از آن در سابق مذكور شد و يا آب كاسنى بيفشرند و جوش داده كف او بردارند و يك اوقيه صبر در آن انداخته چند روز در آفتاب بدارند بعد از آن از يك اوقيه تا سه اوقيه بنوشند . و اگر مريض را چيزى از اوجاع سفل باشد يك درم يا دو درم كتيرا در آن داخل كنند و پارچه را بر برف سرد كرده بر سر نهند يكى بعد ديگرى تا آنكه سردى محسوس شود و بقعر سر برسد و هر روز كشنيز خشك يك درم با دو درم شكر بخورند و بنقوع مشمش و آب آلو و آب توت شامى و آب انار ترش و مانند آن لزوم نمايند و لخلخه معمول از روغن گل دو جزو گلاب سركه خمر هر واحد يك جزو بر هم زنند تا يك ذات گردد و بر برف سرد كرده بر سر نهند و روغن بنفشه بر برف سرد كرده تبريد شديد نمايد . و يا حشائش بارده مثل برگ بيد يا برگ خطمى يا بنفشه يا گل سرخ يا كشنيز سبز يا برگ كاهو يا عنب الثعلب يا برگ نى يا خيار يا بادرنگ يا كدو يا قطف يا بقله ريمانى يا حى العالم يا عصى الراعى و مانند آن مفرد و مركب كوفته بر سر نهند و ضماد نمايند يا آب آنها سرد كرده بر سر ريزند و با اين همه آبها يا اكثر از آن با روغن گل بجوشانند تا روغن بماند سرد كرده بر سر نهند و رطوبت سرطان زنده كوفته سعوط نمايند و يا سعوط طباشير و شكر كه در علاج صداع حار در قول صاحب كامل گذشته به روغن بنفشه يا شير دختران يا سفيدى بيضه مرغ رقيق بچكانند . و اگر در سر بخارات بسيار باشد مبردات مخدره مثل عصاره خشخاش و يبروج و مانند آن استعمال نكنند مگر آنكه بيخوابى شدت كند كه در اين هنگام خشخاش و نيلوفر و جو كوفته جوشانيده آبش بر سر ريزند و شير زنان يا شير بز بر سر دوشند . و اگر مريض ضعيف باشد از دوشيدن شير بر سر حذر كنند و عوض او ضماد معمول از بابونه و خطمى و پوست خشخاش و نيلوفر استعمال نمايند و بر صدغين صندل و كافور و آب يبروج و آب بنج طلا سازند و غذا پست گندم مكرر به آب گرم شسته و شرب آب برف مفيد و يا نان سفيد سه بار در آب تر كرده تبديل آب نمايند تا منتفخ گردد پس چيزى از آبهاى ترش قابض مثل آب انار شيرين و ترش بر آن ريخته بخورند و بوارد كه از كدو و خرفه و بقله يمانى و سرمق و خيار به ماست و آب غوره و گلاب و سيب و به و امرود و خرنوب شامى و زرشك و ريباس و مشمش و آلو سازند . و اگر كم خوابى باشد كدو و كاهو و قطف و خيار به روغن بادام دهند و آنچه مضر صداع حار است خرما و باقلا و جوز و انجير و بادروج و لحوم و بادنجان و مغز چلغوزه و ابازير و غيره است كه در قول ابن الياس گذشت و مضرات دماغ در علاج كلى امراض دماغى مسطور شد . [ گيلانى ] گيلانى مينويسد كه نوشيدن شربت بنفشه با شربت آلو يا نقوع فواكه تمر هندى اسهال صفرا و تسكين مىنمايد . و اگر به آب گرم آميزند به سرعت اسهال آورد و بايد كه بسقمونيا و صبر قوت دهند و گاهى سقمونيا تنها در جلاب يا اشربه مذكوره يا در آب انارين به شكر يا در آب تمر هندى و شكر يا در رائب آميخته داده مىشود و اسهال مىآرد و در اين نوع در تبريد بيشتر از دموى مبالغه نمايند پس اسبفول در آب انارين معصورين به اندك شكر براى منع بخاره اطفاى حرارت بنوشانند و هر صبح شربت آلو و بعد دو ساعت آش جو و در نيمروز ماء الخيار بنوشد و هنگام شب اسبفول به آب سرد و جلاب سرد كرده بخورند و اين سفوف مبرد بدهند مغز تخم خيار و مغز كدو و تخم خرفه و كشنيز خشك مساوى با همچند آن شكر آميخته سفوف سازند و لخلخه معمول از گلاب و صندل و سركه و كافور و سائر مشمومات بارد مذكور در صداع حار ساذح ببويند و ضمادات و قطورات كه در آنجا مسطور شد استعمال نمايند و هنگام اشتداد وجع ضماد انزروت و غيره و سموط افيون و كافور در آب برگ بيد به عمل آرند و اين هر دو نسخه در قول